BİRAZ TARİH....

Eski Atina takviminde 15 Şubat, Tanrı Zeus ile Tanrıça Hera'nın kutsal evliliğini gösteriyordu, ilk aşk ve bolluk sembolüydü. Antik Roma'da ise 15 Şubat, Lupercalia diye adlandırılan bolluk bereket festivalinin tarihiydi. O gün Lupercus rahipleri şarap içerek keçi kurban eder, genç kızlar da keçinin derisinden bir parça edinmek için yarışır; bunun hamile kalmak için kutsal bir fırsat olduğuna ve doğum kolaylığı sağladığına inanılırdı. Rahibin öncülüğünde gerçekleşen keçi kurbanı töreninden sonra, gençler şarap içerek ve eğlenerek şehre ve Palatin tepesine giderdi.

Genç kızlar adlarını kağda yazıp çömleğe atar, oğlanlar da bunları çekerdi. Birbiriyle eşleşenler tören boyunca birlikte olur,birbirini sevenler evlenirdi. Kızlar 15 Şubat törenlerinde beğendikleri erkeklerin alması için yere mendil atardı. Bu törenler doğa tanrısı Pan'la da ilişkiliydi. Evler temizlenir, odalara tuz ve buğday serpilirdi. Buna da Februa denirdi. Şubat ayının adı buradan gelir.

Hristiyanlığın ilk dönemlerinde din adamları pagan kökenli bu törenlerin yasaklanmasını istediyse de başarılı olamadı. Sonunda 495'te Papa I.Gelasius 14 Şubat'ı "Aziz Valentinus Günü" ilan ederek 15 Şubat Lupercalia törenlerine alternatif yarattı. Böylece 15 Şubat'ın etkisi kırıldı ama birçok uygulama ve inanç dini bir kisveye büründürülerek 14 Şubat'a transfer edildi.

Peki Sevgililer Günü'nün atfedildiği Aziz Valentinus kimdi? Valentinus'u Roma İmparatoru II. Claudius zamanında yaşadığına inanılıyor. Sevenleri evlendiren, Romalı askerleri vatani görevlerini hakkıyla yapmalarından alıkoyan Aziz Valentinus , imparator tarafından hapsedilir. Gardiyanın doğuştan kör kızı Julia'da Valentinus'a aşık olur. Valentinus'un idam edildiği 14 Şubat 269'da bu aşkın etkisiyle kızın gözü açılır. Julia ve ailesi o gün Hristiyan olur. Julia, valentinus'un mezarı yanına bir badem ağacı diker; bu ağaç aşkın sembolü kabul edilir.

14. yüzyıla gelindiğinde , Aziz Valentinus Günü ingiltere ve Fransa'da 14 Şubat'ta göçmen kuşların dönüşü şerefine kutlanır. Ardıç kuşu, keklik ve karatavuk gibi kuşlar için aşk sezonu olduğuna inanılan bu dönem, zaman içinde genç kız ve erkekler arası aşka dönüştü. Hatta Fransa'nın Orleans Dükü Charles, 15. yüzyılda Aziz Valentinus temalı şiirler yazdı. 1496'da aziz Valentinus aşıkların piri olmuştu bile...

Simetrik kalp, 18.yüzyılda Sevgililer Gününün sembolü oldu. Aziz Valentinus Günü'nün ABD'de kutlanması ise 1865'te gerçekleşti. 19. yüzyıl sonunda İngiltere ve Almanya'ya yayıldı. Fransa'da 1868'den beri Aziz Valentinus festival olarak kutlanıyor.

14 ve 15 Şubat'ın özünde yatan "Bahar Festivalleri", Doğu ve Batı mitolojilerinde, Çin, Hindistan, Türkistan, İran, Mısır, Urallardan Avrupa'ya birçok kültürde törenlerle kutlanmıştır. Kökenleri farklı olsa da ana tema soğuk, kıtlık, açlık, uğursuzluk getiren kıştan kurtuluş ve baharın gelişinin kutlanmasıydı...

Her bahar kutlanması, yaşadığı din ve kültürden edindiği mitolojik bir öyküyle anlam kazanır. Öykü çağlara, toplumlara ve inançlara göre değişir. Sevgililer Gününde antikçağlardan popüler kültüre yüzlerce farklı mit yaratarak bir "kışa veda bahara merhaba" ritüeli olarak yaşamıştır. Bu ritüeldeki çoğalma ve üreme miti, popüler kültür çağında yeniden kurgulanır ve Sevgililer Günü çıkar. Köken ve işlev itibariyle Sevgililer Günü ile Hızır Cemi, Nevruz, Hıdırellez veya Kuzey Yarımküreli bir başka bahar ritüeli arasında fark yoktur.

Bu yazı NTV TARİH DERGİSİ'NİN 1. sayısından alınmıştır...